تصور کنید جوانانی با استعداد ، ایده های فوق العاده ای برای حل مشکلات کشور دارند اما برای شروع کار به سرمایه نیاز دارند. از طرفی ، افرادی که سرمایه دارند ، نگران هستند که اگر روی این ایده های نوپا (استارتاپ ها) سرمایه گذاری کنند ، پولشان از بین برود. به این فضا که در آن سرمایه گذاران با پذیرفتن ریسک ، به رشد شرکت های نوآور کمک می کنند ، ” زیست بوم سرمایه گذاری خطر پذیر ” یا همان VC می گوییم. اما چرا این محیط نیاز به تقویت دارد؟ چون سرمایه گذاری در مسیرهای جدید همیشه با ترس و لرز همراه است. تقویت زیست بوم یعنی ما ابزارهایی بسازیم که این ترس را کم کند ؛ مثلاً قراردادهایی بنویسیم که مثل یک بیمه محکم عمل کنند یا ضمانتنامه صادر کنیم که خیال سرمایه گذار را راحت کند. وقتی انجمن های تخصصی و نهادهای دولتی مثل صندوق نوآوری با هم همکاری می کنند ، در واقع در حال ساختن یک چتر حمایتی بزرگ هستند. هدف این است که راه رسیدن پول به دست کارآفرین هموارتر شود تا هم سرمایه گذار با اطمینان بیشتری وارد میدان شود و هم ایده های خوب ، به خاطر مسائل مالی در نطفه خفه نشوند. در این مقاله می خواهیم بررسی کنیم که چطور با چند تغییر هوشمندانه در قوانین و قراردادها ، می توانیم جانی دوباره به رگ های اقتصاد نوآوری کشور تزریق کنیم.
نقشه راه تقویت زیست بوم VC ؛ چطور مسیر سرمایه گذاری را برای همه امن کنیم؟
تقویت زیست بوم سرمایه گذاری خطر پذیر در واقع به معنای ساختن یک پل استوار میان صاحبان سرمایه و صاحبان ایده است. در وضعیت فعلی ، بسیاری از سرمایه گذاران به دلیل ابهام در آینده و ریسک های بالای مسیر ، برای ورود به پروژه های نوآورانه تردید دارند. برای امن کردن این مسیر ، اولین قدم بازنگری در قراردادها و ایجاد خطوط پشتیبان است ؛ یعنی ایجاد ساز و کاری که به سرمایه گذار اطمینان دهد در صورت بروز بحران ، تمام دارایی از بین نمی رود. ابزارهایی مثل ضمانت نامه های تعهد پرداخت و تبدیل مدل های بیمه ای به بیمه اتکایی ، در واقع نقش ضربه گیر را ایفا می کنند. این ابزارها اجازه می دهند که ریسک به شکلی عادلانه میان بخش خصوصی و نهادهای حمایتی تقسیم شود.
از سوی دیگر ، تقویت این زیست بوم نیازمند توجه به دانه های اولیه یا همان سرمایه گذاری بذری است ؛ جایی که بیشترین نیاز به نقدینگی وجود دارد اما ریسک آن هم بالاتر است. وقتی انجمن های تخصصی در کنار نهادهای حاکمیتی مثل صندوق فن اسا قرار می گیرند ، در واقع صدای بخش خصوصی به گوش سیاست گذاران می رسد تا ابزارهای مالی دقیقاً مطابق با نیاز بازار طراحی شوند. در نهایت ، زمانی که زیرساخت های حقوقی و مالی شفاف شوند ، سرمایه گذاری خطرپذیر از یک فعالیت دلهره آور به یک مشارکت هوشمندانه تبدیل می شود که نتیجه آن نه تنها سود مالی ، بلکه رشد پایدار استارتاپ ها و شکوفایی اقتصاد نوآوری خواهد بود. با این نگاه ، امنیت در سرمایه گذاری به معنای حذف ریسک نیست ، بلکه به معنای مدیریت حرفه ای و قابل پیش بینی کردن آن است.
چرا تقویت زیست بوم سرمایه گذاری خطر پذیر به نفع اقتصاد کشور است؟
سرمایه گذاری خطرپذیر یا همان VC ، در واقع نوعی رفاقت مالی و استراتژیک بین سرمایه گذار و کارآفرین است. در این مدل ، سرمایه گذار فقط پول قرض نمی دهد ، بلکه در سود و زیان یک ایده نو شریک می شود و ریسک شکست آن را می پذیرد. وقتی ما از تقویت زیست بوم VC حرف می زنیم ، منظورمان ساختن محیطی است که در آن ، صاحبان سرمایه به جای هدایت نقدینگی به سمت بازارهای سنتی مثل طلا و مسکن ، تشویق شوند روی مغزهای متفکر و ایده های فناورانه سرمایه گذاری کنند. این کار برای اقتصاد کشور مثل تزریق خون تازه به رگ های تولید است ؛ چرا که استارتاپ ها با سرعت بسیار بالایی رشد می کنند و می توانند در زمان کوتاهی هزاران شغل تخصصی برای جوانان ایجاد کنند.
علاوه بر اشتغال زایی ، تقویت این زیست بوم باعث می شود اقتصاد از وابستگی به منابع طبیعی مثل نفت فاصله بگیرد و به سمت اقتصاد دانش بنیان حرکت کند. وقتی ابزارهای حمایتی درست عمل کنند ، سرمایه گذار با اطمینان بیشتری پولش را در اختیار شرکت های نوپا می گذارد چون می داند ساختارهای قانونی و مالی از او حمایت می کنند. نتیجه این چرخه ، تولید محصولات داخلی با تکنولوژی بالا ، کاهش نیاز به واردات و حتی ارز آوری از طریق صادرات است. در حقیقت ، هر چقدر زیست بوم VC قوی تر باشد ، چرخ نوآوری تندتر می چرخد و ثروتی پایدار برای جامعه خلق می شود که ریشه در خلاقیت و دانش دارد. این یعنی تبدیل چالش های ملی به فرصت های اقتصادی که در نهایت سفره عموم مردم را با تکیه بر توان داخلی بزرگ تر می کند.
چالش های جذب سرمایه در زیست بوم VC؛ راهکارهایی برای تقویت اعتماد سرمایه گذاران
برای بررسی چالش های جذب سرمایه و راهکارهای بازگشت اعتماد به زیست بوم سرمایه گذاری خطر پذیر ، می توان موارد کلیدی زیر را بر اساس مباحث نشست اخیر و نیازهای بازار تحلیل کرد:
بالا بودن ریسک از دست رفتن اصل سرمایه
سرمایه گذاران همیشه نگران شکست کامل پروژه های نوپا هستند. راهکار اصلی برای حل این ترس ، استفاده از خطوط پشتیبان ضمانت نامه است. با این ابزار ، نهادهای حمایتی بخشی از ریسک را به عهده می گیرند تا اگر طرح به نتیجه نرسید ، تمام سرمایه بخش خصوصی نابود نشود. این کار باعث می شود سرمایه گذار با خیالی آسوده تر وارد میدان شود.
نبود پوشش های بیمه ای متناسب با نوآوری
بیمه های سنتی معمولا ریسک های حوزه فناوری را پوشش نمی دهند. راهکار حرفه ای ، حرکت به سمت فرا صندوق بیمه اتکا است. در این مدل ، یک چتر حمایتی بزرگتر برای صندوق های بیمه ایجاد می شود که می تواند خسارت های احتمالی در سرمایه گذاریهای خطرپذیر را جبران کند و به این ترتیب ، امنیت روانی لازم برای سرمایه گذار فراهم شود.
پیچیدگی و ابهام در قراردادهای سرمایه گذاری
قراردادهای قدیمی و غیرمنعطف باعث فرار سرمایه گذاران می شود. بازنگری در قراردادها و استانداردسازی آن ها بر اساس نیازهای روز زیست بوم VC، شفافیت حقوقی ایجاد می کند. وقتی سرمایه گذار بداند دقیقاً چه حقوقی دارد و مسیر خروج او از پروژه چگونه است ، اعتماد او برای مشارکت های بلند مدت دوچندان می شود.
شکاف میان ایده تا اجرا (نبود سرمایه در مراحل اولیه)
بسیاری از سرمایه گذاران ترجیح می دهند روی پروژه هایی که به سود دهی رسیده اند کار کنند ، نه ایده های خام. ایجاد صندوق های سرمایه گذاری با مشارکت دولت و بخش خصوصی ، این خلاء را پر می کند. وقتی نهادهای حاکمیتی در مراحل پرخطر اولیه کنار سرمایه گذار بایستند ، اعتماد لازم برای حمایت از ایده های نوپا شکل می گیرد.
فاصله میان سیاست گذاران و بدنه اجرایی
گاهی قوانینی وضع می شود که با واقعیت های بازار همخوانی ندارد. راهکار این چالش ، عضویت رسمی انجمن های تخصصی در کارگروه های تصمیم گیری است. حضور نمایندگان بخش خصوصی در کنار مدیران دولتی باعث می شود ابزارهای مالی مانند ضمانت نامه تعهد پرداخت دقیقاً مطابق با نیازهای واقعی زیست بوم VC طراحی شوند و کارایی داشته باشند.
